“Herdenken”, zegt pastoor Ad van der Helm, “is met beide benen in de wereld van vandaag staan”. De speciale dienst komende zondag in de Duinzichtkerk is weliswaar gewijd aan de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945, toch gaat het bij de bijeenkomst niet alleen om het herdenken van de gruwelijke geschiedenis die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in het vroegere Nederlands-Indië afspeelde. De voorzitter van de Haagse Gemeenschap van Kerken benadrukt: “De geschiedenis leert ons ervoor te waken dat zoiets niet meer zal gebeuren. Haat ligt om de hoek van de deur. Wij zijn een wantrouwende samenleving geworden, naar elkaar en naar andere bevolkingsgroepen. De angst zit in mensen zelf en sommigen wakkeren die angst aan. Angst is gemakkelijk te zaaien, veel makkelijker dan liefde”.

‘Onvrijheid –vrijheid – onvrijheid’ is het thema van de bijeenkomst in de Duinzichtkerk. De titel geeft aan dat voor de Indische Nederlanders op 15 augustus 1945 de ontberingen niet waren afgelopen. Na de capitulatie en het uitroepen van de republiek Indonesië brak een misschien nog wel zwaardere periode aan: de Bersiaptijd. Vooral de burgerbevolking leed onder armoede en terreur.

 

Overlevenden van de jappenkampen vertellen zondag over hun ervaringen, zoals mevrouw Doortje Mol. Zij haalt herinneringen op aan de violist Szymon Goldberg die in het interneringskamp Bandoeng musiceerde. Aansluitend speelt de 15-jarige Jasmijn Burger, leerlinge aan het Koninklijk Conservatorium, het tweede gedeelte uit het vioolconcert van Mendelssohn. Van der Helm: “Een belangrijk aspect van de bijeenkomst is ook verzoening. Zo is er een getuigenis van iemand met een Indisch-Japanse achtergrond”. Mevrouw Mary van der Meer Mohr-Beek vertelt het verhaal ‘Het schuilhouden van een onderduiker’.

 

Het herdenken van 15 augustus 1945 werd al langer gedaan door de Duinzichtkerkgemeente. “Door mensen die daar vanuit hun geschiedenis bij betrokken zijn. Maar deze groep wordt ouder en kleiner. Daarom wilde de Haagse Gemeenschap van Kerken het herdenken breder maken en meer inhoud geven”, zegt Van der Helm. Hij kwam in gesprek met een groep Indische Nederlanders rond schrijfster Henriëtte van Raalte-Geel. In haar boek ‘Opa, mogen we altijd in dit kamp blijven?’ beschrijft zij hoe zij met haar moeder en twee zusjes in het vrouwenkamp Kareës leefde, en over haar repatriëring naar Nederland. Het boek, dat de pastoor ‘in één adem uitlas’, werd in het Japans vertaald. Twee jaar geleden was de schrijfster aanwezig bij de presentatie in Japan.

 

Vorig jaar was het thema van de herdenking ‘Verborgen geschiedenis’. Immers, de Indische gemeenschap zweeg (en zwijgt vaak nog steeds) over wat hen is overkomen. Van der Helm zegt hierover: “Je merkt dat mensen heel veel voor zichzelf houden. Vanwege de eigen trauma’s was daar destijds in Nederland ook geen ruimte voor. Bovendien was de wederopbouw in volle gang. Dan kijk je niet terug. Dat hoort bij de dynamiek. Pas bij het ouder worden zie je de trauma’s terugkeren; het is een natuurlijk proces”. Over het thema ‘Onvrijheid – vrijheid – onvrijheid’ merkt hij op: “Het gaat ook om het hele idee: waar wordt vrijheid door bepaald? Natuurlijk kun je de situatie niet altijd naar je hand zetten, maar de sleutel van onvrijheid zit in jezelf. Wij geloven dat mensen een innerlijke kracht kunnen aanboren, die niemand hen kan ontnemen”.

Wat verwacht de pastoor van komende zondag? “Gelet op de ervaringen van afgelopen jaren zal het indrukwekkende bijeenkomst worden. Iedereen die wil herdenken en nadenken over de toekomst, is welkom”, zegt hij. Dan, bedachtzaam: “Misschien moeten we ooit een nieuwe vorm van herdenken vinden. Want wat doe je als getuigenissen niet meer uit de eerste hand zijn? De kerk is per definitie van het herdenken. Wij leven van verhalen en identificeren ons met de verhalen omwille van het nu”.

De herdenkingsbijeenkomst in de Duinzichtkerk, van Hogenhoucklaan 89, begint zondag 12 augustus om 17.00 uur.